Монголын ирээдүйн хөгжил мэдлэг, технологи, хиймэл оюунд суурилсан эдийн засгаас шалтгаална

Дэлхий даяар хиймэл оюун (AI) эдийн засаг, боловсрол, эрүүл мэнд, үйлдвэрлэл зэрэг бүх салбарыг өөрчилж байна. Энэ өөрчлөлтөөс Монгол Улс хоцрох биш, харин өөрийн онцлогтоо тулгуурлан хөгжих боломжтой. "TASD Tech Exchange: Mongolia x Central Eurasia" арга хэмжээний үеэр хэлэлцсэн санаанууд ч үүнийг баталлаа.

Бидэнд юу дутагдаж байна вэ?

Монголд авьяастай инженер, чадварлаг залуус олон бий. Дотоодын стартапууд олон улсын зах зээлд бүтээгдэхүүнээ гаргаж, амжилт олж эхэлсэн. Гэвч хөгжлийг сааруулж буй хэд хэдэн асуудал байна.

Нэгдүгээрт, төрийн шийдвэр гаргалт удаан, инновацыг дэмжих бодлого хангалтгүй байна. Хоёрдугаарт, технологийн салбарт тогтвортой хөрөнгө оруулалт бага байна. Гуравдугаарт, олон залуу өөрийн санаагаа дэлхийд танилцуулахаас эмээж, олон улсын боломжийг бүрэн ашиглаж чаддаггүй.

Монгол яг одоо юу хийх хэрэгтэй вэ?

Юуны өмнө хиймэл оюуныг зөвхөн хэрэглэх биш, бүтээдэг улс болох зорилго тавих хэрэгтэй.

Төр инновацыг дэмжсэн хууль эрх зүйн орчныг бүрдүүлж, стартап компаниудад татвар, хөрөнгө оруулалтын таатай нөхцөл бий болгох шаардлагатай. Их сургууль, хувийн хэвшил хамтран хиймэл оюуны судалгаа, хөгжүүлэлтийг дэмжих нь чухал.

Харин компаниуд богино хугацааны ашиг бус, ирээдүйн технологид хөрөнгө оруулдаг соёлыг бий болгох хэрэгтэй. Хиймэл оюунд суурилсан шинэ бүтээгдэхүүн хөгжүүлж, залуу инженерүүдээ дэмжих нь өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлнэ.

Хиймэл оюунаар Монгол юу хөгжүүлж болох вэ?

Монголын давуу тал бол уул уурхай, мал аж ахуй, өргөн уудам газар нутаг юм. Эдгээрийг хиймэл оюунтай хослуулбал дэлхийд өрсөлдөх боломжтой.

Уул уурхайн салбарт AI ашиглан техник тоног төхөөрөмжийн эвдрэлийг урьдчилан таамаглаж, үйлдвэрлэлийн зардлыг бууруулах боломжтой.

Мал аж ахуйд хиймэл дагуул, дрон, мэдрэгч ашиглан малын байршил, өвчлөл, бэлчээрийн нөхцөл байдлыг хянах.

Хөдөө аж ахуйд цаг агаар, хөрсний мэдээлэлд үндэслэн тариалалтын зөвлөмж гаргаж, ургацыг нэмэгдүүлэх боломжтой.

Эрүүл мэндийн салбарт хиймэл оюун дүрс оношилгоог дэмжиж, эмчийн ажлыг хөнгөвчилнө. Алслагдсан бүсийн иргэд ч чанартай зөвлөгөө авах боломж бүрдэх юм. 

Боловсролын салбарт сурагч бүрийн түвшинд тохирсон сургалтын хөтөлбөр боловсруулж, монгол хэл дээр ажилладаг AI багш, туслахуудыг хөгжүүлэх хэрэгтэй.

Төрийн үйлчилгээнд хиймэл оюуныг ашигласнаар иргэдийн материалыг хурдан шийдвэрлэж, хүнд суртлыг бууруулна.

Монголын хамгийн том боломж

Монгол жижиг зах зээлтэй ч хурдан шийдвэр гаргаж, шинэ технологийг богино хугацаанд нэвтрүүлэх боломжтой улс. Бид Цахиурын хөндийг хуулбарлах шаардлагагүй. Харин өөрийн давуу тал болох уул уурхай, мал аж ахуй, сэргээгдэх эрчим хүч, монгол хэлний технологийг хөгжүүлэх хэрэгтэй.

Хиймэл оюуны эрин үед хамгийн үнэтэй баялаг нь нүүрс, зэс биш, харин мэдлэгтэй хүн, өгөгдөл, шинэ санаа байх болно.

Монголын ирээдүйн хөгжил зөвхөн байгалийн баялгаас бус, мэдлэг, технологи, хиймэл оюунд суурилсан эдийн засгаас шалтгаална. Хэрэв төр, хувийн хэвшил, их сургууль, залуус хамтран ажиллаж, зөв бодлого хэрэгжүүлж чадвал Монгол Улс зөвхөн технологийг хэрэглэгч биш, бүтээдэг, экспортолдог улс болох бүрэн боломжтой. Ирээдүйн өрсөлдөөнд ялах түлхүүр нь байгалийн баялаг бус, хиймэл оюуныг бүтээлчээр ашиглах чадвар юм.

"Алтай дамнасан тогтвортой байдлын яриа хэлэлцээ-2026" чуулганы хүрээнд болсон TASD Tech Exchange: Mongolia x Central Eurasia арга хэмжээнд Монгол Улсын 34 дэх Ерөнхий сайд Г.Занданшатар технологийн хөгжлийн хурдыг төрийн бодлого гүйцэхгүй байгааг онцолж, инновацыг хүнд суртлаар бус бодлогоор дэмжих, Монгол Улс өгөгдөл, дижитал дэд бүтэц, монгол хэл дээрх хиймэл оюуны сууриа хөгжүүлэх шаардлагатайг онцолсон юм.

Хэлэлцүүлгийн үеэр олон улсын экспертүүд Монгол Улс уул уурхай, хөдөө аж ахуй зэрэг давуу талаа хиймэл оюунтай хослуулж, стартап экосистемээ тогтвортой бодлого, хөрөнгө оруулалтаар дэмжиж чадвал бүс нутгийн технологийн шинэ төв болох боломжтой гэсэн байр суурийг илэрхийллээ

Н.Ганчимэг